AI có thực sự hiểu quy định thuế Việt Nam?
Làm kế toán mà kiêm luôn tài chính, thứ thiếu nhất là thời gian
Tôi là Long, phụ trách công nghệ ở AIFA. Làm việc với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, tôi để ý một điều: ở phần lớn công ty, người lo sổ sách cũng chính là người lo dòng tiền, lo thuế, lo luôn cả việc giải trình khi có đoàn kiểm tra. Một người, nhiều vai.
Với người làm ở vị trí đó, thứ thiếu nhất không phải là một AI trả lời thay mình. Mà là thời gian.
Nên khi nghĩ về việc đưa AI vào công việc kế toán, tôi không đặt câu hỏi “AI có thay được kế toán không”. Tôi đặt câu hỏi thực tế hơn: AI có thể rà giúp phần dữ liệu khổng lồ, chỉ ra chỗ bất thường, để người làm chỉ phải tập trung vào những chỗ thật sự cần mình quyết định hay không?
Vì phần ngốn thời gian nhất thường không phải là ra quyết định. Ra quyết định là phần một kế toán có nghề làm nhanh. Ngốn thời gian là phần trước đó: ngồi dò từng dòng để tìm ra đâu là chỗ cần quyết.
Quy định thì đổi liên tục, một người khó ôm hết
Riêng khoảng thời gian này, quy định thay đổi dồn dập. Từ 1/1/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200/2014/TT-BTC đã dùng hơn mười năm, kéo theo thay đổi về biểu mẫu chứng từ và hệ thống tài khoản. Rồi Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/7/2026, kèm theo một loạt nghị định, thông tư hướng dẫn.
Với một phòng kế toán đông người, mỗi thay đổi vẫn là một việc phải làm thêm. Với một người ôm cả kế toán lẫn tài chính, nó là gánh nặng thật sự: vừa lo việc hằng ngày, vừa phải theo kịp từng văn bản mới, vừa phải rà lại xem dữ liệu cũ có còn khớp với quy định mới không.
Đây chính là chỗ tôi nghĩ AI giúp được nhiều nhất: không phải hiểu luật thay bạn, mà gánh bớt phần rà soát để bạn không phải làm hết một mình.
Nhưng AI đọc dữ liệu nhanh, không có nghĩa là AI luôn đúng
Tôi nói thẳng điều này, vì nó quan trọng.
Tháng 10/2025, Deloitte, một trong bốn hãng kiểm toán lớn nhất thế giới, phải hoàn lại một phần tiền cho chính phủ Úc cho một bản báo cáo trị giá 440.000 đô-la Úc, sau khi bị phát hiện có trích dẫn và tài liệu tham khảo bịa ra, trong đó có cả trích dẫn một phán quyết tòa án không có thật. Báo cáo đó có dùng công cụ AI trong quá trình soạn.
Đây không phải chuyện riêng của một hãng. Nó là đặc điểm chung của AI: xử lý dữ liệu rất nhanh, nhưng vẫn có thể tự tin đưa ra thông tin sai. Trong nghề kế toán, một con số sai mà lỡ tin thì không phải lỗi nhỏ: đó là rủi ro thuế, là số phải giải trình về sau.
Nên với AIFA, tôi giữ một nguyên tắc cố định: AI tìm ra và chỉ điểm, con người xác nhận và chịu trách nhiệm cuối. Không có phiên bản nào của hệ thống được tự động duyệt số thay người dùng. AI thu hẹp khối lượng bạn phải xem, chứ không thay bạn ký tên.
Chủ động rà dữ liệu của mình trước, không còn là chuyện xa vời
Có một lý do nữa khiến tôi tin hướng này là hợp lý cho lúc này: chính cơ quan thuế cũng đang làm đúng như vậy, ở quy mô lớn hơn nhiều.
Theo Điều 23 Luật Quản lý thuế 2025, từ 1/7/2026 cơ quan thuế có quyền truy cập dữ liệu phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử và máy tính tiền khi phát hiện dấu hiệu trốn thuế, dù không áp dụng đại trà cho mọi doanh nghiệp. Tính đến 30/6/2026, hệ thống phân tích dữ liệu và quản lý rủi ro của Cục Thuế đã theo dõi và cảnh báo hơn 135.000 người nộp thuế trên cả nước.
Tôi không nêu mấy con số này để dọa ai. Tôi nêu để nói một điều đơn giản: rà soát dữ liệu bằng công nghệ giờ là cách làm việc bình thường của cơ quan quản lý. Với một người vừa lo kế toán vừa lo tài chính, tự rà dữ liệu của mình trước, thay vì chờ bị rà từ ngoài vào, chỉ đơn giản là đỡ mệt hơn về sau.
AI không làm thay việc của bạn. Nó chỉ giúp bạn, một người đang gánh mấy vai cùng lúc, bớt phải dò tay từng dòng, để dành sức cho những chỗ thật sự cần cái đầu của người làm nghề.
Nếu bạn muốn trao đổi thêm về việc đưa AI vào công việc kế toán, thì group Zalo Webketoan – Kế toán thời AI đang có các buổi chia sẻ miễn phí vào tối thứ 5 hằng tuần.
Long Nguyễn
CTO, AIFA · LinkedIn
