Blog

Giá thành sản xuất bị lệch: 7 nguyên nhân cần kiểm tra trước khi sửa số

Tin tức - Sự kiện

Giá thành sản xuất bị lệch: 7 nguyên nhân cần kiểm tra trước khi sửa số

Khi giá thành sản phẩm đột nhiên tăng vọt hoặc giảm bất thường so với các kỳ trước, phản ứng đầu tiên của nhiều kế toán là nghi ngờ phần mềm tính sai công thức. Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn các trường hợp lệch giá thành xuất phát từ dữ liệu đầu vào và quy trình tập hợp chi phí chứ không phải do lỗi hệ thống. Trước khi quyết định điều chỉnh số liệu, kế toán nên kiểm tra lần lượt bảy nhóm nguyên nhân dưới đây.

1. Kiểm tra đúng đối tượng tính giá thành

Mỗi mã sản phẩm, mỗi đơn hàng hoặc mỗi công đoạn sản xuất có thể áp dụng phương pháp tập hợp chi phí khác nhau. Nếu nguyên vật liệu bị xuất nhầm đối tượng tập hợp, chi phí sẽ bị dồn sai sang một sản phẩm khác, kéo theo giá thành của cả hai sản phẩm liên quan đều sai lệch. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất nhưng lại dễ bị bỏ qua vì số liệu tổng thể vẫn khớp.

2. Đối chiếu số lượng và đơn vị tính

Cần rà soát lại lượng nguyên vật liệu xuất dùng, số lượng thành phẩm nhập kho, tỷ lệ hao hụt cho phép, đơn vị tính và hệ số quy đổi giữa các đơn vị. Với doanh nghiệp sản xuất theo size, theo quy cách hoặc có nhiều công đoạn chế biến, chỉ một sai sót nhỏ trong quy đổi cũng có thể tạo ra chênh lệch giá thành đáng kể khi nhân lên trên toàn bộ sản lượng.

3. Rà soát chi phí còn thiếu

Chi phí nhân công, điện, khấu hao tài sản cố định, công cụ dụng cụ hoặc các khoản chi phí dịch vụ mua ngoài nếu chưa được ghi nhận đúng kỳ phát sinh sẽ khiến giá thành của kỳ hiện tại bị thiếu hụt, trong khi chi phí lại bị dồn sang kỳ sau. Điều này tạo ra hiện tượng giá thành biến động bất thường giữa các kỳ dù hoạt động sản xuất không có gì thay đổi lớn.

4. Kiểm tra sản phẩm dở dang

Việc đánh giá không chính xác giá trị sản phẩm dở dang đầu kỳ và cuối kỳ là một trong những nguyên nhân khiến giá thành biến động mạnh, ngay cả khi sản lượng sản xuất và giá mua nguyên vật liệu gần như không thay đổi. Kế toán cần kiểm tra lại phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang đang áp dụng và mức độ hoàn thành thực tế tại thời điểm chốt số liệu.

5. Xem lại tiêu thức phân bổ

Chi phí sản xuất chung có thể được phân bổ theo sản lượng, giờ máy chạy, giờ công nhân công hoặc các tiêu thức khác. Mỗi cách lựa chọn tiêu thức sẽ cho ra một kết quả giá thành khác nhau. Tiêu thức phân bổ được chọn cần phản ánh tương đối hợp lý mức độ sử dụng nguồn lực thực tế của từng sản phẩm, tránh áp dụng một cách cứng nhắc theo thói quen.

6. Kiểm tra thời điểm chốt kho

Chứng từ nhập xuất kho được ghi nhận muộn, tình trạng âm kho tạm thời, hoặc giá nhập kho bị thay đổi sau khi đã chạy tính giá thành đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tính toán. Vì vậy, việc đối chiếu số liệu tồn kho và hoàn tất toàn bộ chứng từ trước khi chạy tính giá thành là bước không thể bỏ qua.

7. Phân tích chênh lệch theo thành phần

Khi đã phát hiện có chênh lệch, nên tách riêng từng thành phần nguyên nhân: chênh lệch do biến động giá nguyên vật liệu, do lượng tiêu hao thực tế khác định mức, do năng suất lao động, do sản lượng thay đổi và do chi phí sản xuất chung. Chỉ nên tiến hành điều chỉnh số liệu sau khi đã xác định rõ nguyên nhân dựa trên chứng từ gốc và quy trình sản xuất thực tế, tránh điều chỉnh cảm tính theo kinh nghiệm.

Gợi ý thực hành cho kế toán

Để kiểm soát hiệu quả, doanh nghiệp nên chọn một kỳ dữ liệu thực tế, kiểm tra tuần tự từng chứng từ nguồn liên quan đến vật tư, nhân công và chi phí chung, ghi nhận lại các khoản chênh lệch phát hiện được, đồng thời phân công rõ người chịu trách nhiệm xử lý từng nhóm nguyên nhân. Một quy trình kiểm soát chặt chẽ ngay từ khâu chứng từ thường mang lại hiệu quả cao hơn nhiều so với việc chỉ tạo thêm các báo cáo phân tích sau khi sự việc đã xảy ra.

  • Chuẩn hóa đối tượng tập hợp chi phí ngay từ khi thiết lập mã sản phẩm, đơn hàng.
  • Thống nhất đơn vị tính và hệ số quy đổi giữa các bộ phận kho, sản xuất và kế toán.
  • Lập lịch ghi nhận chi phí định kỳ, tránh dồn chi phí sang kỳ sau.
  • Đánh giá lại phương pháp xác định sản phẩm dở dang định kỳ, phù hợp với thực tế sản xuất.
  • Rà soát tiêu thức phân bổ chi phí chung ít nhất mỗi năm một lần.
  • Chốt kho và hoàn tất chứng từ trước khi chạy tính giá thành chính thức.
  • Phân tích chênh lệch theo từng thành phần trước khi quyết định điều chỉnh sổ sách.

Tham khảo: Bộ Tài chính; Cơ sở dữ liệu văn bản Chính phủ; Cơ quan thuế. Các tình huống và khuyến nghị quản trị trong bài là tổng hợp kinh nghiệm thực hành, không phải trích dẫn nguyên văn hoặc ý kiến pháp lý chính thức.


Lưu ý: Bài viết được biên soạn với sự hỗ trợ của AI. Xin mời Quý bạn quan tâm trao đổi thêm ở diễn đàn Webketoan: https://webketoan.com/threads/3143291-/

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare